Qaammammi matumani suliffeqarfik: Nukissiorfiit – Kalaallit Nunaata ulluinnaani nukik

Ullaakkut makikkaangatta naatsorsuutigisarparput inip qaamaneqarnissaa, kuutsitsivimmi imeqarnissaa illullu kissarnissaa. Tamanna nalinginnaasutut isigisarparput eqqarsaatersuutigingaarneq ajorlugu, taamaattussaavorlu. Naliginnaasumik isigaarput Nukissiorfiit peqqutaallutik, Kalaallit Nunaata annertunerpaartaani innaallagissamik, imermik kiassarnermillu pilersuisuusoq, illoqarfinni 17-ini nunaqarfinnilu 54-ini pilersuinissamik pisussaaffeqartoq. Suliassaasa pingaarnerpaartaraat ullut tamaasa, ukioq kaajallallugu, ulluinnarni inuunerup ingerlasinnaanissaa qulakkiissallugu.

Pilersuinermut tunuliaqutaapput sulisartut pimoorussisut 419-t piffissaq tamakkerlugu sulisartut, assigiinngitsorpassuarnik ilinniagaqartut: innaallagisserisut, VVS-ilerisut, maskinmesterit, umiarsualerisut, ingeniørit, allaffissornermi sulisut immikkullu ilisimasalinnik suliaqartartut. Suleqatigiillutik teknikki, ingerlatsineq, aaqqissuussinerit pisariusut aammalu minnerunngitsumik piareersimanissaq ataqatigiittumik ingerlatittarpaat, Nukissiorfiillu nunatsinni sumiiffinni amerlasuuni inuttaqarput.

Ullumikkut Nukissiorfiit nukissamik pilersitaasa 70 procentiisa missaat nukissiuutinit ataavartunit, pingaartumik erngup nukinganit, pisuupput. Kalaallit Nunaanni illoqarfiit tallimat, Qaqortoq/Narsaq, Nuuk, Tasiilaq, Sisimiut aamma Ilulissat, erngup nukinganik innaallagissiorfinnit innaallagissamik pilersorneqarput, sumiiffinnilu allani innaallagissiorfiit dieselimik ingerlasut atorneqarlutik. Nukissiorfiit aamma nunatsinni sumiiffinni 16-ini kiassarnermik pilersuipput, erngullu nukinganik innaallagissamik pilersorneqartuni illoqarfinni arlalinni biilinut innaallagissamik immiisarfiit (Nukissalik) nassaassaallutik.

Sanaartukkat pingaarutilerujussuit ilaat naammassineqaqqammerpoq: Ameraliup kangerlua qulaallugu innaallagissamik ingerlatitsissutitut kabelip sillimmatitut atorneqartup taarserneqarnera, Utoqqarmiut Kangerluarsunnguani (Buksefjorden) erngup nukinganik innaallagissiorfimmit innaallagiaq Nuummut ingerlatinneqartarpoq. Kabeli 5.376 meterinik takissuseqarpoq, 25 tonsit missaanik oqimaassuseqarluni, nunarsuarmilu kangerlummi kabelit imminnut attuumanatik nivingasut takinersaraat.

Maanna kabelit sisamanngoqqinnikuupput, taakkunani pingasut innaallagissamik ingerlatitsisut, kabelilu nutaaq sillimmatitut piareersimalluni, kabelit arlaat ajoquserneqassagaluarpat ajoquteqalerluniluunnit. Taamaalilluni Nuup innaallagissamik pilersorneqarnera patajaannerulerpoq, ajoqusernernut ingerlatsinermilu akornutinut illersorneqarsinnaanerulerluni. Suliap ingerlanerani unammillernarnerpaasimavoq Kalaallit Nunaanni silap allanngorarnera aammalu sakkortusinnaanerata aataani pilersaarusiorneq ataqatigiissaarinerlu.

Ilulissani nukissamik mingutsitsinngitsumik atuinissamut sulineq nanginneqarpoq. Paakitsumi piffissap ilaani pisariaqartinneqartumit annertunerusumik innaallagissamik mingutsitsinngitsumik pilersitsisarpoq. Taamaattumik Nukissiorfiit elektrokedenik innaallagissamik kissassaatit angerlarsimaffinnut suliffeqarfinnullu anginerusunut ikkussuuppaat. 2026-mi septembarip naanerani namminersorlutik atuisunut elektrokedelit qulingiluat ikkussorneqareersimanissaat pilersaarutaavoq, ikkussuinerillu maanna aallartereerput. Aamma elektrokedelit anginerusut marluk piareersarneqarput, taakkunannga ataaseq ingerlalereerluni. Taamaalillutik atuisut erngup nukinganit innaallagiaq mingutsitsinngitsoq pissarsiarineqarsinnaagaangat kissassaatigalugu atorsinnaavaat, uuliatortorli kiassaat sillimmatitut pigalugu. Peqatigisaanik illoqarfimmi innaallagissamik aqqutit ilaat aaqqissorneqassapput siunissami amerlanerusut innaallagissamik mingutsitsinngitsumik kiassarnissamut atuisinnaaqqullugit.

Pilersuinermut isumannaatsuunissaq illoqarfinnut anginernuinnaanngilaq. Uummannap innaallagissiorfiani ikuallattoqarnerata kingorna illoqarfik maanna generatorinik utaqqiisaasumik atorneqartunik pingasunik pilersorneqarpoq. Innaallagissiorfik pingaarneq nutaaq sanaartorneqarpoq, 2028-milu naammassineqarnissaa naatsorsuutigineqarpoq. Nunaqarfinni innaallagissiorfiit aamma ingerlaavartumik iluarsaanneqartarput. Ukiumut nunaqarfinni innaallagissiorfiit pingasut missaat iluarsartuunneqartarput, anguniagaavorlu ukiumut sisamat missaat motooriinik taarserneqartarnissaat. Pilersuinermut isumannaatsuunissaq ullormi ataatsimi pilersinneqarsinnaanngilaq. Ukiumit ukiumut aserfallatsaaliuinikkut aningaasaliinikkullu attatiinnarneqassapput..

Kalaallit Nunaanni pilersuinermik ingerlatsineq suliassaavoq immikkuullarissoq. Illoqarfimmi innaallagiaq qamippat, illoqarfimmit allamit innaallagissamik nuussisoqarsinnaanngilaq. Illoqarfiit nunaqarfiillu tamarmik namminneq nukissiuuteqarnikkut aaqqissuussatut, taaneqartartumik qeqertatut ingerlatsinertut, ingerlasarput. Tassa minnerpaamik innaallagissiorfeqarput pingaarneq sillimmatinillu atortulersorneqarsimallutik. Silaannaap sakkortussusia aamma aserfallatsitsisarpoq Nukissiorfiit illoqarfinni nunaqarfinnilu 70-it sinnerlugit pilersuinermik isumagisaanni.

Suliat taakku inunnit suliaapput. Nukissiorfiit ilaatigut nunaqarfinni nakkutilliisunik ilinniartitsisarput, suliffeqarfiup iluani piginnaasanik ineriartortitsisarput, atuarfinni ilinniartitaanermut suliffinnullu tunngasunik aaqqissuussinerni inuusuttunut pilersuinermik nukissiuutinillu suliaqarnissamut periarfissanik saqqummiussisarlutik. Sulisut agguaqatigiissillugu suliffeqarfimmi ukiut qulit sinnerlugit sulisarsimapput.

Inuppassuit qullitik ikikkaangamikkit Nukissiorfiit eqqarsaatigineq ajorpaat. Tamannali ajunngilluinnarpoq. Innaallagiaq, imeq kiassarnerlu ajornartorsiutitaqanngitsumik ingerlagunik, Kalaallit Nunaanni inuit suliartik ingerlalluarsimavaat: atortunik nakkutiginnillutik, motoorinik iluarsartuussillutik, silarlukkaluartoq suliartorlutik, tassanngaannartumillu pisoqaraangat piareersimallutik. Taamaalillutik innuttaasut aamma aqagu makissinnaaniassammata qulliit, imeq, kiassarnerlu ikissinnaallugit.